Wymagania weterynaryjne przy przeprowadzaniu uboju zwierząt w gospodarstwie celem pozyskania mięsa na użytek własny

INFORMACJA DLA ROLNIKÓW

Wg stanu prawnego na dzień 02.09.2025 r.
Opracowano w Głównym Inspektoracie Weterynarii.

Wstęp

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z przepisami ustawy o produktach pochodzenia zwierzęcego niedopuszczalna jest sprzedaż, dystrybucja i inne formy przekazywania (bezpłatnego lub nie) mięsa przeznaczonego na użytek własny i żywności zawierającej takie mięso osobom spoza gospodarstwa, w którym zwierzę było utrzymywane.

W poradniku omówiono najważniejsze wymagania weterynaryjne przy prowadzeniu uboju w celu produkcji mięsa na użytek własny w gospodarstwie, obejmujące zagadnienia takie jak:

1. Jakie zwierzęta mogą podlegać ubojowi w celu produkcji mięsa na użytek własny w gospodarstwie?

2. W jakich gospodarstwach może być prowadzony ubój?

3. Jakie są dodatkowe wymagania dla gospodarstw prowadzących ubój zwierząt z innych gospodarstw?

4. Jaka dodatkowa dokumentacja musi być prowadzona?

5. Kiedy i jak należy informować powiatowego lekarza weterynarii?

6. Kiedy i jak należy informować ARiMR oraz co zrobić ze środkami identyfikacji?

7. Jakie kwalifikacje musi posiadać osoba dokonująca uboju i jakie obowiązują zasady uśmiercania?

8. Kiedy wymagane są badania przedubojowe, poubojowe, ASF lub włośnie?

9. Kiedy konieczne jest zagospodarowanie materiału szczególnego ryzyka (SRM)?

10. Jakie są przepisy szczególne związane z ASF?

11. Jakie są kary za nieprzestrzeganie przepisów?

12. W jakich aktach prawnych znajdują się regulacje?

Poradnik nie obejmuje całości zagadnień dotyczących chowu i hodowli zwierząt, m.in. pełnych wymagań identyfikacji i rejestracji, warunków utrzymywania czy bioasekuracji.

1. Jakie zwierzęta mogą podlegać ubojowi na użytek własny?

Ubojowi na terenie gospodarstwa można poddać:

• bydło w wieku do 12 miesiąca życia,

• świnie,

• owce,

• kozy,

• drób,

• zajęczaki,

• zwierzęta dzikie utrzymywane fermowo (np. jelenie, daniele).

Dopuszcza się również ubój z konieczności (zwierzę zdrowe po wypadku).

Warunek podstawowy: zwierzę musi być zdrowe i nie może pochodzić z gospodarstwa objętego zakazami związanymi z chorobami zakaźnymi (z wyjątkami określonymi dla ASF).

Wymagane jest prawidłowe oznakowanie zwierząt (kolczyki, tatuaże, transpondery itd., zależnie od gatunku).

2. W jakich gospodarstwach może być prowadzony ubój?

Ubój może być prowadzony:

• w gospodarstwie, gdzie zwierzę było utrzymywane,

• lub w innym gospodarstwie zarejestrowanym u powiatowego lekarza weterynarii.

Mięso z takiego uboju może być przekazane wyłącznie właścicielowi zwierzęcia.

3. Dodatkowe wymagania dla gospodarstw wykonujących ubój zwierząt z innych gospodarstw

Wymagane jest:

• zgłoszenie działalności min. 30 dni wcześniej do PLW,

• zgłoszenie do ARiMR (IRZplus),

• wyznaczone miejsce do ogłuszania, wykrwawiania i wytrzewiania,

• dostęp do bieżącej wody,

• miejsce przechowywania produktów ubocznych, zabezpieczone przed dostępem osób i zwierząt.

Produkty uboczne muszą być przechowywane w oznakowanych pojemnikach.

4. Dokumentacja

W gospodarstwie utrzymującym zwierzęta:

• prowadzenie księgi rejestracji (papierowej lub elektronicznej),

• wpis po uboju maks. w ciągu 7 dni,

• przechowywanie danych 3 lata.

W gospodarstwie wykonującym ubój dla innych:

• ewidencja ubojów (ponumerowane strony), obejmująca m.in. dane właściciela, gatunek, numery identyfikacyjne, datę, dane osoby dokonującej uboju i podpisy.

5. Informowanie powiatowego lekarza weterynarii

• planowy ubój: min. 48 godzin wcześniej,

• drób i zajęczaki – brak obowiązku zgłoszenia,

• zgłoszenie może być telefoniczne (nie zawsze wymagane pisemnie).

W przypadku uboju z konieczności:

• informacja przed ubojem lub do 48 h po nim.

6. Informowanie ARiMR

Ubój bydła, owiec, kóz, świń i jeleniowatych:

• zgłoszenie do ARiMR w ciągu 7 dni,

• na obszarach ASF – 2 dni.

Środki identyfikacji muszą zostać zniszczone pod nadzorem urzędowego lekarza weterynarii.

7. Kwalifikacje i zasady uśmiercania

Osoba dokonująca uboju:

• musi mieć odpowiednie kwalifikacje,

• wystarczy szkolenie teoretyczne organizowane przez PLW (zaświadczenie, opłata skarbowa 17 zł).

Nie wolno:

• dokonywać uboju w okresie okołoporodowym,

• przeprowadzać uboju w obecności dzieci.

8. Badania weterynaryjne

Obowiązkowe:

• badanie świń pod kątem włośni (bezpłatne),

• badanie ASF przy podejrzeniu choroby lub w strefach ograniczeń.

Próbki mięsa:

• minimum 100 g,

• z określonych mięśni (np. filary przepony).

Mięso nie może być spożywane przed wynikiem badań.

9. Materiał szczególnego ryzyka (SRM)

SRM musi być przekazany do zakładu utylizacyjnego kategorii 1.

Dotyczy m.in.:

• określonych tkanek bydła pochodzącego z krajów z ryzykiem BSE,

• czaszki i rdzenia kręgowego owiec i kóz >12 miesięcy.

10. Przepisy szczególne ASF

Ubój świń w strefach ASF możliwy, jeśli:

• były utrzymywane min. 30 dni,

• wykonano badanie przedubojowe i poubojowe.

11. Kary

• 1000–5000 zł – za wprowadzenie mięsa do obrotu,

• 100–2000 zł – za niespełnienie wymagań weterynaryjnych,

• możliwy przepadek mięsa.

12. Podstawa prawna (skrót)

Obejmuje m.in.:

• ustawę o produktach pochodzenia zwierzęcego,

• rozporządzenie MRiRW z 21.10.2010 r.,

• rozporządzenie UE ws. włośni,

• przepisy o zdrowiu zwierząt, ASF, ochronie zwierząt,

• przepisy o identyfikacji i rejestracji zwierząt,

• przepisy o produktach ubocznych pochodzenia zwierzęcego.